BESTIARIUSZ

styl - czym jest bestiariusz? - pochodzenie tekstu - rodziny bestiariuszy - opisy zwierząt

• portrety,
• ryciny narracyjne,
• alegoryczne
• stosowne

• Izydora,
• Liber Memorabilium- XIII w. przewodnika turystycznego zawierającego wiele rzeczy z "Historii naturalnej" Pliniusza,
• Solinusa,
• Ambrose'a,
• Hexameronu- dzieła z IV w., komentującego sześciodniowe dzieło Stworzenia.

O lwie Lew gardzi mięsem z poprzedniego dnia i odwraca się od pozostałości po swoim własnym posiłku. Któraż bestia odważy się obudzić lwa, którego głos z natury wzbudza taki postrach, że wiele zwierząt, które mogłyby uniknąć jego ataku, bo są szybkie w ucieczce, mdleje oszołomione na sam dźwięk jego ryku. Chory lew szuka małpy, aby ją pożreć i być uzdrowionym. Lew boi się koguta, zwłaszcza białego. Król zwierząt cierpi od małego żądła skorpiona i ginie od jadu węża. Istnieją małe stworzenia nazywane leontophones, zabójcami lwów. Płoną, gdy się je złapie; mięso posypane ich popiołami i zostawione na rozdrożach, zabija lwy, nawet jeśli zjedzą go tylko odrobinę. Z tego powodu lwy darzą leontophones instynktowną nienawiścią i, jeśli mają możliwość, zabijają je nie przez pożarcie, ale rozrywając je pazurami.

O tygrysie Tygrys swoją nazwę zawdzięcza swej zwinności w ucieczce. Persowie i Grecy nazywali go "strzałą". Jest to zwierzę wyróżniające się różnymi cętkami, odwagą i nadzwyczajną szybkością,. Rzeka Tygrys wzięła swoją nazwę od tygrysa, ponieważ jest najszybciej płynącą z rzek. Tygrysica, gdy ujrzy swoje leże puste, a młode skradzione, podąża od razu śladami złodzieja. Kiedy złodziej ją ujrzy, nawet jeśli dosiada rączego konia, nie ma szans na ujście z życiem, ucieka się więc do następującego podstępu. Widząc zbliżającą się tygrysicę, rzuca jej lusterko. Tygrysica, oszukana własnym odbiciem w lusterku myśli, że to jej ukradzione młode, porzuca pościg bardzo pragnąc zabrać swoje dziecko. Zawiedziona iluzją podejmuje z całej siły pościg i, gnana złością, dopędza uciekającego. I ponownie powstrzymuje on pogoń rzucając jej lusterko. Pamięć o tej sztuczce nie zmienia instynktu macierzyńskiego- widząc swoje podobieństwo siada, chcąc wylizać swoje młode. I tak, złapana w pułapkę swojego poczucia obowiązku, traci i pogoń, i młode.

O gepardzie Jest to gatunek, który ma różnorodne umaszczenie, jest nieprawdopodobnie zwinny i spragniony krwi, dlatego zabija jednym skokiem. Leopard powstaje poprzez skrzyżowanie dorosłej lwicy z panterą -w ten sposób powstaje trzeci gatunek. Pliniusz w swojej "Historii naturalnej" powiada: lwica ma gody z panterą ,albo też pantera z lwem, i z tego zdegenerowanego związku płodzone jest potomstwo, zupełnie jak u muła.

O panterze Istnieje zwierzę zwane panterą, wielokolorowe, bardzo piękne i delikatne. Physiologus mówi, iż jego jedynym wrogiem jest smok. Kiedy się naje do syta, chowa się w swojej norze i zasypia. Po trzech dniach budzi się ze snu i wydaje ryk, a z paszczy jego wydobywa się przecudny zapach, jakby to była mieszanka najzacniejszych perfum. Kiedy inne zwierzęta słyszą ów ryk, podążają w kierunku, z którego on dobiega, ze względu na piękny zapach. Tylko smok, słysząc ten głos, zdjęty strachem odlatuje do jaskini pod ziemią,. Tam, nie słysząc ryku, głuchnie i zamyka się w sobie, pozostając bez ruchu, niczym martwy. Dlatego też nasz Pan Jezus Chrystus, prawdziwa pantera, zstępując z nieba wyzwala nas od sił zła. I, poprzez swoje wcielenie, jednoczy nas z sobą jako swoich synów. Fakt, że pantera jest wielokolorowa, wskazuje na Chrystusa, który jest, jak powiedział Salomon, Synem Ojca, niepowtarzalnym Duchem, prawdziwym, zgodnym, współczującym, silnym, pogodnym, wszechmocnym i wszystkowidzącym. [Tu następuje dalsze przyrównywanie Chrystusa do pantery, ale pominę te fragmenty, chciałam tylko pokazać alegoryczność tego dzieła, o czym było wspomniane we wstępie]

O bobrze Jest zwierzę zwane bobrem, które jest niebywale łagodne; jego jądra są bardzo przydatne w medycynie. Physiologus mówi, że kiedy bóbr widzi, że jest ścigany przez myśliwych, odgryza sobie jądra, ciska łowczemu w twarz i rzuca się do ucieczki. Lecz jeśli raz jeszcze umyka pogoni, bóbr wznosi się na tylne łapy i pokazuje swoje narządy rozrodcze. Kiedy myśliwy widzi brak jąder - zostawia bobra w spokoju.

O koziorożcu alpejskim Jest zwierzę zwane koziorożcem alpejskim, który ma dwa długie rogi tak silne, że gdyby spadł z wysokiej góry w najgłębszą dolinę, całe jego ciało utrzymałoby się na samych rogach. Koziorożec reprezentuje uczonych ludzi, którzy umieją pokonywać wszelkie przeciwności losu, wspierając się naukami obu Testamentów.

O hienie Jest zwierzę zwane hieną, które zamieszkuje groby zmarłych i żywi się ich ciałami. Jego naturą jest to, że czasem jest płci żeńskiej, a czasem męskiej [co widać z resztą na obrazku ;)- przyp. L.D.] i dlatego jest to zwierzę nieczyste. Odkąd jej kręgosłup jest sztywny, cały składa się z jednego kawałka, nie może się ona odwrócić inaczej, jak tylko obracając się całym ciałem. Napada ona zbłąkane owce, a potem krąży nocą wokół domów pasterzy i poprzez uważne słuchanie uczy się ludzkiej mowy, tak że umie naśladować ludzki głos, wszystko po to, aby móc zaatakować każdego, kto będzie się włóczył po nocach. Hiena umie również naśladować ludzkie wymioty, a także pożera psy, które zwabia udawanymi odgłosami wymiotowania. Kiedy ścigające hienę psy przez przypadek dotkną jej cienia, tracą głos i nie mogą szczekać. W poszukiwaniu trupów, hiena rozkopuje groby. Prawdą jest, że kiedy hiena obejdzie jakieś zwierzę trzy razy dookoła, nie może się ono ruszyć. Z tego powodu ludzie mówią, że hiena posiada magiczne zdolności. W pewnym regionie Etiopii hiena może się parzyć z lwem, ich związek wydaje na świat stwora zwanego crocote, który, tak jak hiena, naśladuje ludzkie głosy. Zwierzę to nigdy nie zmienia kierunku swojego spojrzenia. Nie ma ono w paszczy dziąseł, ma jeden ząb, wielki na całą paszczę, na trwałe związany z czaszką, więc nie może zostać wybity.

O bonnaconie W Azji żyje zwierzę nazywane przez ludzi bonnacon. Ma głowę byka, jego ciało jest również rozmiarów byka, ale z szyją konia. Jego rogi są tak pozawijane, że nie wyrządzą krzywdy nikomu, kto by się znalazł w ich pobliżu. Ochronę dla bonnacona, którą nie są jego rogi, stanowią jego wnętrzności. Kiedy rzuca się do ucieczki, wyrzuca wyziewy ekskrementów ze swojego brzucha na odległość trzech akrów. Ich wysoka temperatura powoduje zapalenie się wszystkiego, co napotka po drodze. W ten właśnie sposób pozbywa się on ścigających go myśliwych.

O małpie Nazywane po łacinie simie, ze względu na podobieństwo do człowieka (z ang. similarity). Małpy są świadome żywiołów- smucą się, gdy maleje księżyc, a radują gdy przybiera. Charakterystyczne dla małp jest to, że gdy matka ma bliźnięta, jedno z nich kocha, a drugim pogardza. Jeśli się zdarzy, że jest ścigana przez myśliwych, małe, które kocha, niesie przed sobą, a to, którego nie cierpi, sadza na plecach. Lecz jeśli zmęczy się ucieczką na dwóch łapach, świadomie odrzuca kochane młode i, niechętnie, dalej dźwiga to znienawidzone. Małpy nie mają ogonów. Diabeł ma postać małpy, z głową, ale bez ogona. Każda część małpy jest plugawa, a jej pośladki są obrzydliwe i okropne.

O satyrze Są również małpy, które ludzie nazywają satyrami. Mają całkiem atrakcyjne twarze i są niestrudzone w naśladowaniu ludzkich gestów. Małpy zwane callitrices różnią się od pozostałych niemal w każdym aspekcie wyglądu. Mają brodate twarze i szerokie ogony. Nie jest trudno je złapać, ale nie przeżywają długo w niewoli. Nie żyją nigdzie indziej, jak tylko pod etiopskim niebem.

O jeleniu Słowo cervi (łac. jeleń) pochodzi od ceraton- rogi, a rogi po grecku to cerata. Jelenie są wrogami węży. Jeśli słaniają się ze słabości, wyciągają węża z jamy wysysając go nosem i, pokonując zgubne działanie ich jadu, zjadają je i są uzdrowione. Pokazały nam zaletę zioła dittany, ponieważ po jego zjedzeniu usuwały ze swego ciała strzały, które w nich utknęły. Jelenie dziwią się odgłosom dud, słyszą dobrze gdy mają podniesione uszy, ale gdy mają je opuszczone, to nie słyszą nic. Jelenie charakteryzują się też tym, że zmieniają swoje żerowiska z miłości do innego i czyniąc tak, wspierają się wzajemnie. Kiedy przekraczają wielką rzekę lub wielkie i długie obszary wody, kładą głowę na zadzie osobnika z przodu, podążając gęsiego jeden za drugim, nie są w ten sposób hamowane w marszu swoim ciężarem. Kiedy trafią na takie miejsca przekraczają je szybko, aby uniknąć utonięcia w bagnie. Charakterystyczne dla jeleni jest również to, że gdy zjedzą węża, biegną do strumienia i, pijąc z niego, zrzucają swoją długą sierść i wszystkie inne oznaki starego wieku. Łanie, gdy nadchodzi czas rui, szaleją z pożądania. Mimo że mogły być zapłodnione wcześniej, nie poczynają zanim nie wzejdzie gwiazda Arcturus. Nie chowają swoich młodych byle gdzie, ale z troską ukrywają je w krzakach lub w trawie. Gdy młode podrośnie na tyle, by biegać, jeleń ćwiczy je w pokonywaniu długich dystansów. Gdy jelenie słyszą ujadanie psów, ustawiają się pod wiatr, aby psy ich nie wyczuły. Panicznie boją się wszystkiego, co mogłoby ułatwić łucznikom wzięcie ich na cel Z ich rogów prawy nadaje się do celów medycznych. Jeśli chcesz odstraszyć węże, musisz spalić róg. Jeśli jeleń ma tylko kilka lub w ogóle nie ma zębów, znaczy to, że jest stary. Płód jelenia zabity w łonie matki jest świetnym remedium na trucizny. Wiadomo, że jeleń w swoim życiu nigdy nie gorączkuje, z tego względu maści z jego szpiku obniżają gorączkę chorym. Czytamy, że ludzie, którzy od najmłodszych lat jedli codziennie choć trochę dziczyzny, nigdy nie gorączkowali. Niestety, zabicie jelenia jednym ciosem lub strzałą sprawia, że nie nadaje się do celów leczniczych.

O kozie Jest zwierzę nazywane po łacinie caper, koza, ponieważ wybiera - capere (łac.) życie w surowych warunkach. Niektórzy nazywają ją capra -od szeleszczącego odgłosu. Są to oswojone kozy, które Grecy nazywają dorcas- gazele, ponieważ mają bardzo ostry wzrok. Żyją w wysokich górach i mogą stwierdzić z daleka, czy zbliżający się człowiek to myśliwy czy podróżny.[tu następuje długie porównanie Chrystusa i Kościoła do kozy, nie tłumaczę:)]

O kozicy Kozica charakteryzuje się tym, że pasąc się przemieszcza się z wysokich pastwisk na jeszcze wyższe. Odżywia się żując trawę. Dzięki świetnemu wzrokowi odróżnia dobrą trawę od złej. Zraniona, szuka ziela dittany, które ją uzdrawia przez samo dotknięcie.

O koziorożcu Koziorożec to straszne zwierzę z okropnym brzuchem, ciałem konia, nogami słonia i ogonem jak u jelenia. Ze środka jego czoła wyrasta cudowny róg o długości czterech stóp i tak ostry, że przebija wszystko. Żaden koziorożec nie dostał się żywcem w ręce człowieka; może on być zabity, ale nie złapany.

O niedźwiedziu Niedźwiedź wziął swoja nazwę od tego, że samica swoje nowo narodzone młode kształtuje językiem (paszczą- z łac. ore, więc orsus~ ursus (łac.). Mówi się, że płód po urodzeniu jest bezkształtny - jak kupa mięsa. Matka nadaje mu kształty i formuje części ciała liżąc językiem. Bezkształtność jest wynikiem przedwczesnego urodzenia się małego- rodzi się ono raptem trzy dni po poczęciu. Głowa niedźwiedzia nie jest silna, jego siła tkwi w łapach, tego powodu niedźwiedź czasem staje na tylnych łapach. Jeśli jest zraniony, wie jak się uleczyć. Wystawiają swe rany na działanie dziewanny - z greckiego flomus - i są uzdrowione przez samo jej dotknięcie. Chore niedźwiedzie zjadają mrówki. Niedźwiedzie z Numidii różnią się od innych kręconym futrem. Niezależnie od pochodzenia odżywiają się tak samo. Nie parzą się tak jak inne czworonogi, ale obejmują w trakcie kopulacji niczym ludzie. Zima podsyca ich pożądanie. Samce szanują ciężarne samice i zostawiają je w spokoju. Mimo że dzielą to samo legowisko aż do chwili rozwiązania, śpią oddzielone rowem. Wśród niedźwiedzi czas porodu jest przyspieszony. I rzeczywiście, na trzeci dzień od zapłodnienia rodzi się płód. Skutkiem przedwczesnego porodu płód jest bezkształtny. Samica rodzi małe bryły mięsa, białego koloru, bez oczu. Kształtuje je stopniowo, trzymając je w tym czasie blisko piersi, tak że młode jest ogrzewane w uścisku. Przed ten czas niedźwiedzice nie jedzą, a samce zapadają w tak głęboki sen, ze nie budzą się nawet jeśli są zranione, a samice po wydaniu na świat potomka chowają się na trzy miesiące. Kiedy w końcu wyjdą na zewnątrz, są tak odwykłe od światła, że można pomyśleć, że są ślepe. Atakują ule chcąc dostać się do plastrów z miodem. Niczego nie pożądają bardziej niż miodu. Jeśli zjedzą owoc mandrake - umierają.